ตำนานนางเงือก

สัตว์ประหลาดในตำนาน เรื่องลี้ลับของไทย

หากเอ่ยถึงนางเงือก หลายคนนึกถึงภาพมนุษย์ครึ่งปลาที่เป็นหญิงสาว หน้าตางดงาม มีเสน่ห์เย้ายวน ในหลาย ๆ ประเทศล้วนมีการกล่าวถึงเงือกไว้ เช่น ในประเทศไทยที่เรารู้จักกันดี ก็คือ นางเงือกในเรื่องพระอภัยมณีที่เป็นมารดาของสุดสาคร นางเป็นต้นแบบของความรักที่ไม่จำกัดชาติพันธุ์จริง ๆ แม้ตอนจบจะไม่ได้อยู่ครองคู่กับคนรักอย่างพระอภัยมณีไปจนวันตายอย่างที่สาว ๆ หลายคนใฝ่ฝัน แต่ก็มีสาว ๆ หลายคนที่ฝันถึง

ฮันส์ คริสเตียน แอนเดอร์เซน ก็ได้เขียนนิทานเกี่ยวกับนางเงือกที่เป็นต้นฉบับของ Little mermaid ของวอลท์ดิสนี่ย์ ที่ไม่ได้จบสวยงามแบบในการ์ตูน ที่เป็นเรื่องราวของแอเรียล ธิดาคนสุดท้องของไททัน เทพแห่งมหาสมุทร ที่ตกหลุมรักกับเจ้าชายแอริค จนยอมให้แม่มดเปลี่ยนแปลงตัวเองให้มีขา เพื่อให้ได้ครองรักกับเจ้าชาย แม้ในการ์ตูนจะจบลงอย่างสวยงาม แต่ในนิทานพื้นบ้าน ผู้ใหญ่หลายคนรู้ดีว่า มันขยี้ความฝันของเด็ก ๆ และสาว ๆ อย่างสิ้นเชิง เมื่อแอเรียล ต้องกลายเป็นฟองอากาศและสลายไปชั่วกัปชั่วกัลป์

ส่วนทางเทพนิยายกรีกเอง ก็มีการกล่าวถึงการผจญภัยของเจร์สัน อาร์โก้ ในการตามหาขนแกะทองคำ ที่ในตอนหนึ่งมีการกล่าวถึง “เทพเจ้าโพไซดอน” ที่มีรูปร่างท่อนบนเป็นมนุษย์ผู้ชายและมีหางเป็นปลา ซึ่งก็เหมือนเป็นการบอกกลาย ๆ ว่า “เงือก” ไม่จำเป็นต้องเป็นหญิงสาว และไม่จำเป็นต้องเป็นอมนุษย์เสมอไป

แต่นั่นก็เป็นแค่ตัวอย่างที่กล่าวถึงเงือกชั้นสูงที่ไม่ได้เลวร้าย แต่ก็มีหลายประเทศเหมือนกันที่เงือกไม่ใช่ตัวแทนของอมนุษย์ใจดี อย่างเช่น ในประเทศเยอรมัน มีตำนานเล่าขานเกี่ยวกับหญิงสาวที่ที่ชื่อ”ลอเรไร” ที่อาศัยอยู่กับบิดาริมฝั่งแม่น้ำไรท์ เมื่อเสียชีวิตลงก็กลายเป็นวิญญาณคอยล่อลวงให้เรืออับปาง ชาวเยอรมันถือว่า เธอเป็นวิญญาณเงือกชนิดหนึ่ง

เช่นเดียวกับทางไอร์แลนด์ ที่มีนิทานเกี่ยวกับ “เซลกี” (Selkie) ที่เมื่อลงน้ำจะกลายเป็นแมวน้ำ แต่เซลกีมักไม่ค่อยมีเรื่องเล่าที่ข้องเกี่ยวกับมนุษย์มากนัก แต่ชาวไอร์แลนด์เชื่อว่าใครทำร้ายหรือข้องเกี่ยวกับพวกมัน จะทำให้เกิดวาตภัยและอุทกภัย

ส่วนทางกรีกเองที่มีตำนานเก่าแก่ไม่แพ้ชาติใด ๆ ในโลกก็มีการกล่าวถึง “ไซเรน” ปิศาจที่มีลักษณะผสมระหว่าง เงือก ปลา และนก คอยกรีดร้องสะกดจิตให้พวกที่หลงเข้าไปในอาณาเขตของมันต้องพบเจอกับความตายซึ่งน้อยคนนักที่จะรอด

เครดิตภาพ: Andrius Zemaitis / Shutterstock.com

ในขณะที่ทางประเทศฝั่งตะวันออกอย่างญี่ปุ่นเองก็มีตำนานเกี่ยวกับเงือก ที่เรียกว่า “นิงเงียว” แต่ไม่ใช่ตำนานความผูกพันลึกซึ้งแบบในพระอภัยมณีและ Little mermaid แต่จะหนักไปในทางความน่าสะพรึงกลัวมากกว่า เมื่อหญิงสาวคนหนึ่งได้ช่วยชีวิตนางเงือกหรือนิงเงียวตนหนึ่งไว้ นางเงือกจึงตอบแทนโดยการให้กินเนื้อชิ้นหนึ่งของตนเองเข้าไป ทำให้เกิดอาถรรพ์ต่าง ๆ ขึ้น และหญิงสาวคนนั้นก็ไม่แก่ ไม่ตาย จนต่อมาได้บวชชีและหายสาบสูญไป

จากที่กล่าวมาจะเห็นว่าเงือกไม่ได้มีแค่เงือกสาวสวย ใจดีอย่างในนิทานเพียงอย่างเดียว เงือกก็แบ่งเป็นสองฝ่ายเหมือนมนุษย์ คือ ทั้งฝ่ายดีและฝ่ายไม่ดี ขึ้นอยู่กับเรื่องราวที่ถูกถ่ายทอดสืบต่อกันมา